logo

                            ​        

Lo reviscòl de l'occitan

Malgrat un periòde de devalorizacion fòrta de la lenga (vejatz lo capitol sul descreis), d'autors novèls veson lo jorn al sègle XX

  • Frederic Mistral (1830-1914), escrivan e lexicograf, membre fondator del Felibritge, membre de l'Acadèmia de Marselha e Prèmi Nobel de literatura en 1904.
  • Max Roqueta (1908-2005) joguèt un ròtle irremplaçable dins lo manten de la cultura occitana e dins son reviscòl pregond. Foguèt traduch als Estats Units, en Alemanha e al Japon, puèi mai tard tradusiguèt ele-meteis sas òbras en francés. La Comèdia Francesa li rendís omenatge uèi.
  • Felix-Marcel Castan (1923-2001), filosòf, venguèt lo menaire de las reflexions sus l'occitanisme e la decentralizacion culturala. Es lo primièr a establir :
    • l'anti-narcissisme istoric dels pòbles de lenga d'òc (cap de movement per la creacion d'un reiaume o d'un Estat pròpri),
    • la participacion pionièra e de primièr plan dels escrivans occitans a l'idèa d'una nacion francesa contractuala, e non pas etnica,
    • la logica anti-unitarista, doncas culturalament pluralista, de tota la literatura occitana, de l'epòca pòst trobadorenca a uèi.
    • tornèt balhar als trobadors lor ròtle literari incontornable.
    • rapelèt l'importància d'Olympe de Gouges (1748-1793), pionièra del feminisme.
  • Bernard Mancièt, (1923-2005), diplomata e entrepreneire gascon, es un dels poètas paradoxals mai considerables.
  • Robèrt Lafont (1923), universitari (lingüista e istorian de la literatura d'òc), Dins los seus ensages, presenta la situacion, pas solament de l'Occitània mas atanben de l'emsemble de las minortiats vivant sul territòri francés. Es un dels toricians de çò qu'es convengut de dire lo colonialime interior en tot parlar de la situacion occitana. L'autre volet de la seuna òbra, la literatura en lenga occitana, marca un novelum de la creacion literaria dins la lenga, per la suna rompedura totala amb la tradicion folclorica anteriora. Es poèta, dramatug, romancièr e ensagista.
  • Peire Bèc (1921), especialista de lenga e literatura d'òc e escrivan, publiquèt en 1997 Le Siècle d'or de la poésie gasconne (1550-1650).
  • - Francés Fontan, fondator dels principis de l'etnisme.
  • Joan Bodon (1920-1975) es un romancièr, un contaire e un poèta qu'escriguèt tota son òbra en occitan.

En 1931-39, l'autonomia aquesa per Catalonha, que sosten l'occitanisme, tornèt balhar una foetada al dinamisme occitan.

L'IEO (Institut d'Estudis Occitans) òbra dempuèi 1945 per la defensa e la promocion de la lenga occitana. Son accion es responsabla en bèla partida de la salvagarda e del desvolopament de l'occitan. Interven dins : - la recèrca - los estudis, colloquis e publicacions - la promocion de l'ensenhament de l'occitan - la formacion : estagis, rencontres d'estiu... - los centres de vacanças joinesa - las arts plasticas : mòstras - la musica - l'edicion : l'IEO es lo màger editor de lenga d'òc amb sas colleccions : pròsa, poësia, vulgarizacion, libres pels enfants... E mai, las seccions regionalas e departamentalas de l'IEO, los Cèrcles occitans locals participan a l'animacion e a la vida culturala del país.

En 1951, la lei Deixonne autoriza l'ensenhament de l'occitan dins los establiments escolars en França. Aquesta lei serà completada en seguida per la creacion d'un CAPES (Certificat d'aptitud pedagogica a l'ensenhament segondari) d'occitan en 1991, encara que lo nombre de pòstes prepausats siá en dejós dels besonhs e de la demanda.
L'occitan predisposariá a l'aprendissatge de las lengas estrangièras. En efièch, l'aurèlha umana a la capacitat d'ausir 24 000 hertz. Çaquelà, l'usatge de la lenga mairala filtra e " deforma " los sons estrangièrs. Lo francés ne percep pas que 5 000 hertz, mentre que l'occitan ne percep 8 000 al minimom.

Uèi la situacion es fòrça variabla segon los estats ont es parlada la lenga occitana:

* En França : lo francés es la sola lenga oficiala. Alara que l'Union europèa presica la defensa de las lengas minoritàrias, l'Estat francés a modificat l'article 2 de la Constitucion en 1992 per estipular que " La lenga de la Republica es lo francés ". França a pas ratificada la Carta europèa de las lengas regionalas o minoritàrias, alara qu'impausa a d'autres païses de respectar los dreches de lors pròprias minoritats. La politica de las lengas regionalas e minoritàrias (leis sus las lengas regionalas, ensenhament...). Dins cèrtas comunautats d'Occitània en França, se tròba un afichatge bilingüe incluissent la varianta locala de la lenga occitana.

* A Mónegue : lo francés es la sola lenga oficiala. L'occitan seriá parlat par 15% de la populacion (recensament 1988).
 
* En Espanha : dempuèi 1990 l'aranés es lenga oficiala dins la Val d'Aran, estatut que pertaja amb lo catalan, qu'es oficial pertot en Catalonha, e amb lo Castelhan, lenga oficiala de l'Estat. L'Estatut d'Autonomia de Catalonha (1979) prevesiá la restitucion de las institucions politicas aranesas. La Lei de Normalizacion Lingüistica de Catalonha (1983) reconeissiá l'usatge public de l'aranés dins la valada, mas n'en fasiá pas tanpauc una lenga oficiala, mentre que lo govèrn catalan s'engagèt a prendre las mesuras necessàrias per ne garantir la normalizacion.

Entre 1983 e 1990 lo govèrn catalan prenguèt efièchament una seria de mesuras en aqueste sens : publicacion de las nòrmas ortograficas e reconeissença de l'apartenéncia de l'aranés a la familha lingüistica occitana; aplicacion d'aquestas nòrmas dins l'ensenhament de l'aranés, drech dels Araneses d'emplegar lor lenga dins los rapòrts amb l'administracion catalana, etc... Pasmens, es pas qu'en 1990 que foguèt adoptada la Lei del regim especial de la Val d'Aran qu'acordava a l'aranés un estatut oficial dins la valada. D'autras disposicions importantas d'aquesta Lei son las seguentas: reconeissença dels ligams qu'unisson la Val d'Aran a las autras regions de lenga occitana, restabliment de las institucions politicas abolidas en 1834 ; introduccion de l'aranés dins l'ensenhament, dins l'administracion regionala e los mèdias que ne dependisson ; promocion e desvolopament de la cultura aranesa.

* Itàlia : l'occitan ven d'obténer un estatut que preveu una normalizacion coma la qu'existís dins la Val d'Aran. Mas cal encara esperar que las leis d'aplicacion se metan en plaça. La Constitucion precisa, coma en França, que " La lenga de la Republica es l'italian ". Çaquelà, l'occitan possedís l'estatut de lenga oficiala (amb un detzenat d'autras lengas dont l'italian).

Lo parlament italian adoptèt en 1999 una lei destinada a las minoritats lingüisticas del país : lei del 15 de decembre de 1999, n° 482, " Norme in materia di tutela delle minoranze linguistiche storiche ", en occitan : " Nòrmas en matèria de proteccion de mas minoritats lingüisticas istoricas ". L'article 2 de la lei es explicit, perque enumèra las minoritats tocadas per la lei : i son compreses los Occitans e los Catalans. En vertut de l'article 6 de la Constitucion e en armonia amb los principis generals establits per las organizacions europèas e internacionalas, la Republica protegís la lenga e la cultura de las populacions albanesa, catalana, germanica, grèga, eslovèna e croata, e de las que parlan lo francés, lo francoprovençal, lo friolan, lo ladin, l'occitan e lo sard.

* Union europèa : la lenga occitana es pas reconeguda coma lenga oficiala. En efièch, los tres païses europèus concernits an pas oficializat lors lengas regionalas al nivèl d'Euròpa. Aquestas lengas son pas de lengas oficialas de trabalh e l'occitan a solament un estatut de lenga regionala e minoritària.

Aquestas darrièras annadas doas grandas manifestacions unitàrias per la lenga occitana an acampat 12.000 personas environ a Carcassona en octobre de 2005 e 20 000 personas environ a Besièrs en març de 2007. De gens de totas tendéncias politicas e de totes dialèctes occitans an reclamat amassa en aquestas doas ocasions una reconeissença mai granda dels poders publics per la lenga occitana, una preséncia amplificada de la lenga dins los mèdias publics e un accès facilitat a l'aprendissatge de la lenga a l'escòla publica.