logo

                            ​        

LA LENGA OCCITANA reconeguda coma « PATRIMÒNI DE LA NACION » per la Constitucion Francesa...

Per doas voses de majoretat la Constitucion Francesa foguèt amendada lo 21 de julhet de 2008 e, notadament, inseriguèron dins son article 75-1 l’afirmacion seguenta : « las lengas regionalas apartenon al patrimòni de França ».

Aquesta reconeissença, tròp tardiva per d'unes, illegitima per d’autres, a lo meriti de dobrir un debat que sembla apassionar los franceses.

En efièch, e es revelator, degun es pas demorat insensible al succès inesperat del filme de budgèt pichonèl « Bienvenue chez les Ch’tis » que batèt largament totes los recòrds d’audiéncia al quite moment que lo filme mai « car » de l’istòria del cinèma francés « Astérix aux jeux olympiques » fasia mèuca !

Dins nòstra societat mondializada, i a doncas incontestablament un estacament prigond per las identitats culturalas « regionalas » que se traduïson per l’emplec capitat d’una lenga o sonque d’un « accent » que rend simpatic totcòp lo Provençal (Fernandel, Raimu) o lo Cht’i Dany Boon.

Lo 21 de junh de 2008 un sondatge CSA anonciá atal que los franceses son favorables a 68 % a la reconeissença constitucionala de las lengas regionalas !

Aquela reconeissença istorica es lo fruch d’una evolucion longassa de las mentalitats e de las constrenchas socialas, permèt uèi a França de rejónher los rengs de las nacions respectuosas de las diversitats culturalas, notadament al sen de l’Union Europèa, rend possible lo retorn de las lengas minoritàrias de França, riquesas patrimonialas rai,  mas tanben d’una utilitat vertadièra coma « lengas vivas ».

LENGA REGIONALA O IDENTITAT CULTURALA ?
Lo vocable « lenga regionala » vòl pas dire res : en efièch las regions, de creacion recenta e frucha del decopatge aleatòri del territòri, an pas cap de realitat culturala nimai lingüistica.

Conven doncas puslèu de parlar de las « lengas de França » o alara de las lengas minorizadas o minoritàrias, per oposicion a la lenga « oficiala » qu'es lo francés.

Mas de delà de las lengas s’agís mai largament d’identitats culturalas, que se devon  opausar  pas a l’identitat « nacionala ».

Es atal que la màger part dels « occitanistas » se sentisson uèi plenament Franceses, sovent fòrts « Europèus » mas fièrs de partejar doas identitats culturalas, la francesa e l’occitana, que s’opausan pas mas que s’enriquisson mutualament.

Aquelas identitats culturalas son en realitat lo reflècte de las lengas, de las valors, de las tradicions que caracterizan las « províncias » ancianas del reialme, laminadas per la fòrça unificatritz de la revolucion e per la victòria dels jacobins suls girondins.

En efièch, foguèt un temps o l’escartament de las lengas de França al profièch del francés solet èra una causa essenciala, per un estat que se deviá bastir en nacion apta a « abreuver ses sillons de sang impur » !
 
Mas aqueste combat remonta mai luènh encara, al temps de Loís XIV, la Cort de Versalha se deviá de « degasconiser », perque dempuèi Enric IV s'i parlava tant plan gascon coma un francés marrit !

Foguèt doncas dins aquest esperit que foguèt fondada l’Acadèmia Francesa, encargada de definir la « langue royale ».

Tanben foguèt a aquela epòca que se designèt totas las autras lengas de França jol vocable pejoratiu de « patois » : l’abbat Grégoire que desirava impausar mai tard a la revolucion « l’interdiction de cracher par terre et de parler patois ! ».

La generalizacion de l’utilizacion d'aquel tèrme, largament favorizada pels ensenhants de la IIIena republica, diches los « hussards noirs de la Republique » foguèt dramatica perqué distillèt dins la memòria collectiva lo verin del mesprétz de sa  lenga pròpria, tot induïsent una discriminacion culturala qu'aquelas culturas ne manquèron perir.

Vejatz per exemple çò que se ne ditz uèi sus l’enciclopèdia « Wikipédia » :

« En França, lo tèrme "patoès" es desvalorisant : mentre que, sovent utilizat pels quites locutors de las lengas regionalas, lo tèrme resulta d'una lenta alienacion culturala per laquala las autoritats volguèron far creire als Franceses que parlavan una lenga autra que lo francés que la lor lenga n'en èra pas una, qu'èra pas qu'una desformacion locala de la lenga francesa. Atal, en 1762 lo diccionari de l’Acadèmia Francesa lo definiguèt atal ; « Lengatge rustic, grossièr, coma es lo d'un païsan, o del pòble bas ». Aquela presentacion es dempuèi maites decennis denonciada per la màger part dels lingüistas e dels romanistas. Mai d'un observator e cercaire estiman en efièch que la designacion d'un parlar en tant que "patoès" relèva d'una forma de discriminacion… ».

Urosament aquel temps sembla complit e França a modificat doncas sa Constitucion  per reconéisser enfin l’existéncia e l’interès patrimonial de las « lengas regionalas ».
 
Foguèt en efièch lo 22 de mai de 2008, a l’ocasion de l’examèn del projècte de lei de modificacion constitucionala que los deputats, amb lo consentament de darrièra minuta de la Gàrdia dels Sagels, adoptèron a la quasi unanimitat un amendament que modificava l’article 1èr de la constitucion en i incluent la reconeissença de las lengas regionalas coma « patrimòni de la nacion ».

Aquela avançada espectaculara es estada saludada per França tota, mas  l’Acadèmia Francesa creguèt bon lo 12 de junh de denonciar una « denegacion de la Republica e una atencha a l’identitat nacionala »…
 

Dins la cambada lo Senat, segurament impressionat per aquel refús regetèt aquela modificacion lo 18 de junh abans que lo bon sens l’empòrte fin finala al moments del Congrès de Versalha.
 
Los parlamentaris comprendiguèron plan que lo temps de l’eradicacion de la diversitat al profièch de la sola e « universala » cultura francesa èra acabat e que d'ara enlà França se deviá alinhar als costats de las nacions que respèctan totas las lengas e totas las culturas, sus un pè d’egalitat.
 
Aquò rai, la rota es encara longa abans que las nòstras lengas de França e especialament l’Occitan retròben lor plaça vertadièra dins lo país, del biais de la reconeissença oficiala dont  beneficia en Itàlia (valadas alpinas) e d’Espanha (Val d’Aran)… e França a pas encara ratificat, e n'es luènh, la « Carta Europèa de las Lengas Regionalas e Minoritàrias ».

Mas aquela reconeissença balha d’esper a los que militan per lo retorn e l’utilizacion creissenta d'aquestas lengas, non pas coma simple « patrimòni » mas plan coma de lengas vivas vertadièras.

L’OCCITAN : UNA LENGA VIVA UTILA PER DEMAN ?
Nòstra lenga Occitana, la dels Trobadors, de Clamença Isaure, de Pèire Godolin e de Frederic Mistral es encara plan viva mercés per ela !

Un sondatge INSEE anoncia mai de 2 milions de locutors e a Tolosa 14 % de la populacion seriá apta a la parlar.

Es estudiada dins mai de vint grandas universitats de pel monde e ensenhada a 30 000 escolans de nòstra acadèmia, que siá coma « opcion » al collègi o al licèu, mas tanben e mai recentament, dins de classas « bilingüas » a paritat orària de l’educacion nacionala (mairala e primària) e mai dins las escòlas Calandretas, en « immersion ».

Çaquelà, d'unes s’interrogan : per qué apréner una lenga qu’es pas pus majoritariament emplegada, que « passa pas a la tele » ?

E ben la responsa es simpla : d'en primièr lo bilingüisme es un atot màger pels joves : los pòbles « naturalament » bilingües (coma dins lo nòrd d’Euròpa) son fòrça mai dotats que los autres per comunicar o apréner d’autras lengas,

Los escolans de las classas bilingas an de resultats melhors, 

Aquesta utilitat es scientificament reconeguda.

Mas n'es una autra, essenciala als uèlhs de los que creson a la construccion europèa : l’Occitan es una lenga vector, palanca per compréner e apréner las autras lengas romanicas o latinas.

Per exemple l’Occitan es al còr d’un programa europèu conduch al sen de l’IUFM de Tolosa :
 
«  França es lo país mai plurilingue d’Euròpa. Lengas germanicas, lenga cèlta, lengas romanicas, e quitament « preindoeuropèa » s’i tròban. Es pas una malediccion. Es una riquesa.
Fòrt d'aquela realitats istoricas, lingüisticas, culturalas, una còla europèa pilotada per l’Institut Universitari de Formacion dels Mèstres de Tolosa trabalhèt pendent tres ans en partenariat amb de còlas universitàrias de Roma, Bucarèst, Leiria, Valhadolid al « primièr manual escolar europèu » : euro-mania. 
Qu’es aquò ? S'i apren de contenguts disciplinaris comuns – matematicas, sciéncias, tecnologia, istòria – gràcia a la manipulacion de tèxtes e de supòrts redigits dins totas nòstras lengas romanicas : catalan, espanhòl, francés, italian, occitan, portugués, romanés. Es çò que se ditz l’intercompreneson : la capacitat de compréner la lenga de l’autre ; la competéncia de parlar melhor sa lenga. Atal fasent, l’intercompreneson mèna a una produccion melhora en lengas. Los escolans de l’Acadèmia de Tolosa que seguisson los ensenhaments bilingues francés/occitan an un resultat melhor que lors pichons camaradas de las seccions monolingüas dins las evaluacions nacionalas tant en matematicas… coma en francés !
Lo manual euro-mania foguèt experimentat ; recebèt lo « labèl europèu de las lengas » ; es d'ara enlà comercializat dins los 5 païses de l’Euròpa romanica, que la populacion correspond a 42% de l’Euròpa politica actuala. Una version occitana foguèt editada gràcia al sosten del Ministèri de la Cultura (DGLFLF) e del Conselh Regional Miègjorn-Pirenèus, dins l'encastre de l’Euroregion. Un sit comun es dobert : www.euro-mania.eu que permet de recórrer a de donadas oralas e de contenguts complementaris. La version occitana servirà als 2000 escolans de las classas bilingüas francés/occitan de l’Educacion Nacionala e mai als escolans de las Calandretas. »
(Pierre Escudé, mèstre de conferéncias en occitan e didactica de las lengas)

Doncas, òm o pòt dire e se ne felicitar : l’Occitan es uèi de retorn dins las escòlas, dins los mèdias, dins las associacions, relèva enfin d’un statut « legal » e es percebut coma un atot per França e per Euròpa que ne somiam :

Jean Jaurès o pressentissiá quand escriviá dins la Dépêche lo 5 d'octobre de 1911 :

« Se los enfants del miègjorn aprenián l’occitan, aurián lèu dins la man la clau que lor dobririá sens gaire d'esfòrces l’italian, lo catalan, l’espanhòl, lo portugués, e se sentirián en armonia naturala, en comunicacion aisida amb aqueste mond vast  de las raças latinas que uèi, dins Euròpa e dins l’America del sud, desvolopa tant de fòrças e d’esperanças audaciosas.
Per l’espandiment economic coma per l’agrandiment de la França del miègjorn, i a lai un problèma de la mai nauta importància ».
 
Joan Francés LAFFONT
President de CONVERGÉNCIA OCCITANA