logo

                            ​        

La crotz Occitana

article del Bertran de La Farge, publicat amb la seuna amabla autorisacion.                    

Occitana per qué provençala e mondina, la Crotz occitana, dicha tanben Crotz de Tolosa  o crotz del Lengadòc es una crotz grèga boletada, en quatre brancas parièras, caduna acabada per tres bòlas, siá al total dotze bòlas representant de manièra iniciala, segon l'inspiracion del Libre de l'Apocalipsi, los dotze apòstols, la crotz grèga iniciala èra ela meteissa la representacion del Crist. De monedas e de sagèls nos mòstran l'utilizacion largament escampada, pendent tota l'Edat Mejana e dempuèi la siá adopcion per l'Emperaire Constantin en 325, de la letra grèga « khi » (aguent la forma d'un X o d'una +), coma simbòl e iniciala del Crist. La crotz grèga originala, dicha chrisme, serà nomenada alavetz  crotz patada e figurarà sus la majoritat de las monedas europèas medievalas e suls blasons dels òrdres de cavalariá.

Las primièras originas son religiosas.
En efièch, los començaments de l'existéncia d'aquel chrisme bouletat, que disèm  uèi crotz occitana, son religiosas e a aquel títol fòrça largament anteriors a las nòrmas sàvias de l'eraldica que naisserà pas vertadièrament mai qu'a la fin del sègle XI en lo moment de la primièra crosada : crotz grèga en brancas parièras, clavada e pometada d'aur, que las extremitats de las brancas ne son triplement boletadas e perlades. Aquela crotz boletada, en principi utilizat coma chrisme per las primièras glèisas crestianas mediterranèas orientalas ( Alexandria, Constantinòpol, Armenia, glèisa nestoriana) serà represa e adoptada, temporàriament e politicament, pels comtes de Provença, après l'An Mil, en particular a Venasca e a Forncalquièr.

Primièras utilizacions eraldicas en Provença.
En tot far lo sieu camin, l'eraldica , se faguèt a la sortida, l'eiretatge dels marqueses de Provença, «caps del clan» dels primièrs comtes, indivisa, de Provença (la dinastia d'origina burgonda dels Bosons, 993-1112). Emma, comtessa de Provença e de Venasca, neboda de Guilhem lo Liberador, comte e marqués de Provença, maridada amb Guilhem III Talhafèr, comte de Tolosa de l'An Mil (952 † 1037), portèt en dòt a Guilhem e als sieus descendents : aquel emblema, present en Burgondia e en Provence dempuèi divèrses sègles, la Tèrra d' Argença ( Bèucaire), la vila e lo nom de Sant Gèlis aital coma la foncion e lo títol de marqués de Provença.

Emblema Dels provençals e dels Mondins.
Comtes de Tolosa e marqués de Provença, lo comte de Tolosa , Raymond IV de Sant Gèli, tresen marqués de Provença ereditària, foguèt lo primièr (conegut) a arborar aquela crotz, eiretatge dels marqueses de Provença, quand ne faguèt gravar lo primièr sagèl conegut a Saint-Andrèu d'Avinhon, al moment de la siá sortida per la primièra crosada, en 1096. Quand s'apoderèt d'Antiòcha, lo 3 de junh de 1098, la legenda diguèt que se vegèt flotar sus las muralhas de la vila l'emblema escarlat de la crotz d'aur a las dotze bòlas (de morres en la crotz d'aur boletada), al costat de l'estendard, fach de falguièras sinoplas, de lo sieu aliat, Bohémond, prince de Tarenta, que se farà prince d'Antiòcha. Foguèt sens dobte la primièra manifestacion eraldica e publica, almens coneguda, e mai se imperfectament e mitologicament relatada, d'aquò que s'anava far la crotz occitana.

Aquela crotz boletada figurarà, a comptar de 1037 puèi de 1096 a 1272, a aquel títol, suls sagèl e sus cèrtas monedas dels comtes de Tolosa, en particular amb totes los marqueses de Provença ereditaris que succediràn a Guilhèm Talhafèr e a Raymond IV : los comtes de Tolosa Bertran Ièr, filh de Guilhèm Talhafèr e Alfons-Jordan, filh del Raimon IV, après los tres darrièrs comtes de Tolosa Raimons (V, VI e VII) aital coma Joana de Tolosa, filha de Raymond VII e darrièra representanta de la descendéncia «mondina» dels comtes de Tolosa. Foguèt tanben, de 1109 a 1187, l'emblema de sièis generacions de comtes de Trípol (Liban) descendents de Raymond IV de Sant Gèli (Ramon  Ièr de Trípol) e sobrenomenats Sanjil per Saladin e pels sarrasins.

denier_Alfons_1

Denier à la croix pattée bouletée Alphonse Ier, comte de Provence, comte de Barcelone Alphonse II, roi d’Aragon, 1167-1173

sagel_raimon_IV

Copie d’un sceau attribué à Raymond IV de Saint-Gilles, comte de Toulouse, marquis de Provence, duc de Narbonne, Raymond Ier, comte de Tripoli, 1096-1105

moneda_Raimond_V

Monnaie, à la croix bouletée, de Raymond V, comte de Toulouse Marquis de Provence, duc de Narbonne, 1148-1194

Avers (« façia »), a esquèrra  : creissent acostat d’una estela, lo vertadièr atribut eraldic dels Comtes de Tolosa.
Revèrs (« pile »), a drecha : la crotz de las dotze bolas, dicha occitana, atribut eraldic dels Marqués de Provença.

Aqueles «matisses» son vesibles sus totes los sagèls e monedas dels comtes de Tolosa : los comtes de Tolosa de Lengadòc utilizan la crotz «occitana» en la siá qualitat de marqués de Provença e utilizan la luna creissenta acostat d'una estela en la siá qualitat de comtes de Tolosa de Lengadòc. La denominacion «Crotz occitana» es encara mai justificada que pendent près de tres sègles, aquela crotz a tangut istoricament, dirèctament, solidàriament e de manièra simultnèa Tolosa  e Provença (1000-1272). Es totjorn utilizada uèi en Provença, en particulara a Venasca (Comtat Venessin), Forncalquièr, Biòus e Gigondàs e lo sieu usatge a tornat èsser en cors dins las regions Miègjorn- Pirenèus e Lengadoc-Rosselhon e dins un grand nombre de vilas d'aquelas doas regions.

sagel_Raimon_VI

Sceau de Raymond VI, comte de Toulouse, Marquis de Provence, duc de Narbonne, 1194-1222 Remarquer le croissant et l’étoile propres aux comtes de Toulouse

sagel_Raimon_VII

Sagèl del Raimon VII, comte de Tolosa Marqués de Provença, 1222-1249

sagel_joana_plantagenet

Sceau de Jeanne Plantagenêt, épouse de Raymond VI, mère de Raymond VII, Fille d’Aliénor d’Aquitaine et d’Henri II Plantagenêt, sœur de Richard Cœur de Lion et de Jean sans Terre, Marquise de Provence, Duchesse de Narbonne, Comtesse de Toulouse, 1200

livre_tolosa

Monnaies : Livre de Toulouse, avec les armoiries de la cité de Toulouse, XVIe siècle

Los «tempses modèrns».

Aquela crotz foguèt alavetz utilizada per la monarquia francesa, coma emblema dels estats del Lenguedòc e dels Comicis d' Occitània, fins a 1789 . Es, plan segur, mesa a l'onor, a l'ora d'ara per la vila de Tolosa que d'una part l' arbandièra a lo sieu escut d'armas dempuèi l'epòca dels comtes de Tolosa e dels Capítols e que la a remesa en l'onor a comptar de 1983 amb los sieus logòs oficials ; e, dempuèi 1986, pel Conselh regional de Miègjorn- Pirenèus e per nombrosas vilas occitanas. De cara a la bandièra occitana que flòta dempuèi 1983 al frontispici del Capitòli, una esplendida crotz occitana giganta, en bronze, figura, dempuèi 1995, a Tolosa, al mitan de la plaça del Capitòli e testimonia l'afècti dels Tolosencs per lo sieu simbòl millenari. Òbra del Raymond Moretti, a remplaçat amb talent los dotze apostòls pels dotze signes del zodíac.

jeton_Etats_Languedoc

Jeton des états du Languedoc, Louis XIII, 1634

Etat-Languedoc

Revers d’un jeton du Comice d’Occitanie de 1702, sous Louis XIV

blason_toulouse

L'armorial de la Ciutat Mondina. Restauracion, sègle XIX

Notar l'aparicion de las flors de lliri al cap de l'escut. Aquela representacion de l'anhel se tròba sus l'escut d'armas de fòrça nombrosas vilas. L'anhel representa lo Crist que, protegís aicí e guida la vila assimilada a la «Jerusalem celesta» (segon l'evangèli e l'Apocalipsi de Joan). A l'esquèrra : lo Castèl Narbonés, sèti dels comtes de Tolosa. A la drecha : la basilica Santa-Sernin.

parvis_sant_sernin

Crotz occitana sul parvís de la Basiica Sant Sernin de Tolosa

sagel_patriarcat_constantinopla

Sagèl del Grand Patriarcat ortodòx de Constantinòpol

crotz_nestoriana

Croix nestorienne - Turkménistan (An 450)

crotz_cairreforc_catars

La croix occitane est dessinée à partir de courbes aux rayons égaux. Le dessin devient progressivement une synthèse de rosaces et la croix occitane apparaît au milieu du dessin. Tel ici, le logo de l’association Carrefours cathares

crotz_greca

Héraldique : « Croix grecque à branches égales, cléchée et pommetée d’or, dont les extrémités des branches sont triplement bouletées et perlées »

crotz_zodiac_capitoli

… telle ici, la croix occitane zodiacale de Raymond Moretti Place du Capitole, Toulouse, 1995

capitoli

Plaça del Capitòli

logo_toulouse

Logo de la Ciutat de Tolosa

Logo Conseil Régional Midi-Pyrénées

Logo Conseil Régional Midi-Pyrénées